Asset Publisher
Wstęp
UWAGA!
Nadleśnictwo Zamrzenica z przykrością informuje, że po dokonanej lustracji terenowej części rezerwatu udostępnionej do zwiedzania, stwierdzono występowanie w I piętrze drzewostanu dużej ilości drzew obumarłych i w bardzo słabym stanie zdrowotnym. Wzdłuż wyznaczonej do zwiedzania ścieżki oraz na dojściu do bramy rezerwatu znajdują się drzewa obumarłe, wykazujące oznaki zamierania, pochylone nad ścieżką, powodujące bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia i życia osób poruszających się po tej ścieżce. Są to naturalne procesy dojrzewania i zamierania drzewostanu w wieku około 200 lat.
W związku z powyższym teren rezerwatu „Cisy Staropolskie im. Leona Wyczólkowskiego” nie jest udostępniony do zwiedzania!
Rezerwat "Cisy Staropolskie im. Leona Wyczółkowskiego" w Wierzchlesie należy do najstarszych chronionych obiektów przyrodniczych W Polsce. Wyróżnia się bogactwem zasobów przyrodniczych i interesującymi dziejami, a w obrębie rozległego kompleksu leśnego Bory Tucholskie niewątpliwie reprezentuje jego najciekawsze miejsce. Rezerwat ten opisano w licznych publikacjach naukowych i spopularyzowano bardziej dostępnych tekstach, leczo tym miejscu nie powstało wyczerpujące kompendium wiedzy. Próbę takiego opracowania podjęli w latach 50. I 60. XX w. badacze z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, lecz wydrukować zdołano jedynie częściowe rezultaty ich prac.

Dotychczasowe zainteresowanie rezerwatem niemal wyłącznie ograniczało się do jego części o powierzchni około 18,5 ha, w której rosną cisy. Cały bowiem obszar rezerwatu, poza wyspo- kształtnym miejscem z cisami, obejmuje także jezioro Mukrz, okalające lasy i liczne torfowiska. W rezerwacie ochronie podlega jedna z większych w Europie naturalnych populacji cisa. Niestety, od 100 lat obserwuje się obumieranie siewek powodujące niemal zupełny brak odnowienia cisa. Doprowadziło to do spadku liczebności z około 5,5 tys .żywych drzew roku 1910 do około 2,84 tys. w 2010. r. Z kilku przyczyn odpowiedzialnych za taki stan, można wykluczyć domniemane obniżenie, w okresie międzywojennym, poziomu wody w jeziorze Mukrz oj eden metr.

Rezultaty przeprowadzonych w latach 2002-2005 badań geologii i rozwoju torfowisk a także historii roślinności po ostatnim zlodowaceniu (tj. od około 14 tys. lat) w otoczeniu obecnego stanowiska cisów, aktywna postawa służby leśnej Nadleśnictwa Zamrzenica oraz zaangażowanie Towarzystwa Przyjaciół Dolnej Wisły, pozwoliły na podjęcie skutecznych starań o rozpoczęcie czynnej ochrony cisów w Wierzchlesie.
„Renasans" zainteresowania rezerwatem zaowocował w 2007 r. kolejnym powiększeniem powierzchni rezerwatu do 116,9 ha (m.in. poprzez włączenie dotychczasowej otuliny) oraz utworzenie nowej o powierzchni 12,0 ha. Dodatkowo w latach 2007-2011 przeprowadzono bardziej szczegółowe badania zarówno części abiotycznej jak i biotycznej rezerwatu.
Tekst: Jarosław Pająkowski
Zdjęcia: Robert Piosik
Projekt: Ochrona przyrody oraz ukierunkowanie ruchu turystycznego na obszarach cennych przyrodniczo
na terenie Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Toruniu
Asset Publisher
O lasach wokół Torunia podczas sesji Rady Miasta Torunia
O lasach wokół Torunia podczas sesji Rady Miasta Torunia
Znaczenie lasów położonych w otoczeniu Torunia, ich rola społeczna, przyrodnicza i gospodarcza, a także działania leśników związane z adaptacją lasów do zmian klimatu były głównymi tematami wystąpienia Dyrektora Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Toruniu, Pana Włodzimierza Pamfila, podczas sesji Rady Miasta Torunia. Pan Dyrektor wystąpił na zaproszenie Pana Łukasza Walkusza, Przewodniczącego Rady Miasta Torunia, któremu podziękował za możliwość przedstawienia radnym informacji o lasach ważnych dla mieszkańców miasta i całego regionu.
Wystąpienie odbyło się pod hasłem „Partnerstwo dla natury”. Pan Dyrektor podkreślił, że rozmowa o lasach wokół Torunia nie dotyczy wyłącznie rekreacji. To również rozmowa o bezpieczeństwie, ochronie przyrody, retencji wody, gospodarce, edukacji i przygotowaniu lasów na coraz trudniejsze warunki klimatyczne.
Pan Dyrektor przedstawił radnym dane obrazujące skalę i znaczenie lasów w sąsiedztwie miasta. Wskazał, że w odległości 10 km od Torunia znajduje się 36 346 ha lasów, co daje około 1800 m² lasu na jednego mieszkańca Torunia. Omówił także informacje, dotyczące form ochrony przyrody: 12 rezerwatów przyrody, 181 użytków ekologicznych oraz 54 pomniki przyrody. Jak zaznaczył, tak duża koncentracja cennych przyrodniczo obszarów i obiektów w pobliżu miasta wymaga odpowiedzialnego zarządzania i dobrej współpracy wielu instytucji.
Pan Włodzimierz Pamfil przypomniał również podstawowe informacje o Lasach Państwowych. Podkreślił, że są one państwową jednostką organizacyjną zarządzającą majątkiem Skarbu Państwa, a ich misją jest prowadzenie trwale zrównoważonej gospodarki leśnej. Oznacza to łączenie trzech funkcji lasu: przyrodniczej, społecznej i gospodarczej. Las ma chronić ekosystemy, służyć mieszkańcom jako miejsce wypoczynku i edukacji, a jednocześnie dostarczać odnawialnego surowca, jakim jest drewno.
Dyrektor wskazał, że Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Toruniu zarządza lasami położonymi na terenie pięciu województw, przede wszystkim województwa kujawsko-pomorskiego. W jej strukturze funkcjonuje 27 nadleśnictw. Z punktu widzenia mieszkańców Torunia szczególne znaczenie mają nadleśnictwa: Toruń, Cierpiszewo, Gniewkowo i Dobrzejewice, które odpowiadają za znaczną część działań związanych z udostępnianiem lasów, ochroną przyrody, edukacją, bezpieczeństwem i współpracą z miastem.
W wystąpieniu znalazł się także ważny wątek historyczny. Dyrektor przypomniał, że toruńska dyrekcja Lasów Państwowych ma za sobą sto lat tradycji. Została utworzona w 1925 roku, a w latach 1928–1930 powstała jej reprezentacyjna siedziba przy ul. Mickiewicza 9.
Dyrektor omówił również największe kryzysy, z którymi mierzyły się lasy regionu. Wśród nich wskazał gradację brudnicy mniszki z lat 1978–1983, kiedy w 1980 roku powierzchnia występowania szkodnika obejmowała ponad 350 tys. ha. Przypomniał także skutki nawałnicy z sierpnia 2017 roku, określanej jako huragan 100-lecia. Na terenie RDLP w Toruniu zniszczeniu uległo wówczas około 22 tys. ha lasu, a objętość powalonych i połamanych drzew wyniosła 5,3 mln m³.
Szczególnie mocno w wystąpieniu wybrzmiał temat adaptacji lasów do zmian klimatu. Dyrektor podkreślił, że dłuższe okresy suszy, wysokie temperatury, gwałtowne wichury, rosnące ryzyko pożarów oraz osłabienie odporności drzew wymagają zmiany podejścia do prowadzenia lasu. Wskazał, że leśnicy ograniczają rębnie zupełne na rzecz rębni złożonych, starają się naśladować naturalne procesy zachodzące w lesie i traktują trwałość lasu jako nadrzędny cel.
Pan Włodzimierz Pamfil omówił również znaczenie przebudowy drzewostanów, czyli zwiększania udziału gatunków liściastych, takich jak dęby, buki czy lipy. Podkreślił, że lasy bardziej zróżnicowane gatunkowo, wielopiętrowe i różnowiekowe są odporniejsze na suszę, wichury, pożary i gradacje owadów. Zwrócił także uwagę na odnowienie naturalne — drzewa wyrastające z nasion opadających bezpośrednio w lesie są często silniejsze, zdrowsze i lepiej dostosowane do lokalnych warunków.
Istotnym elementem adaptacji do zmian klimatu jest również zatrzymywanie wody w lesie. Dyrektor omówił działania prowadzone w ramach małej retencji nizinnej: budowę małych zbiorników, odtwarzanie cieków i spowalnianie odpływu wody. Wśród przykładów wskazał Stawy Przysieckie, planowaną zastawkę przy łąkach obok hotelu Rubens oraz ekspertyzę dla Strugi Łysomickiej, zleconą przez Nadleśnictwo Toruń.
Dyrektor przedstawił także dane dotyczące zasobów leśnych. Wskazał, że w ciągu trzydziestu lat od wejścia w życie ustawy o lasach zasoby drzewne na terenie RDLP w Toruniu wzrosły z 68 mln m³ do 104 mln m³, a przeciętna zasobność lasów zwiększyła się ze 172 do 253 m³ na hektar. Podkreślił, że gospodarka leśna prowadzona jest w perspektywie trwałości i ciągłości, z myślą o kolejnych pokoleniach.
W wystąpieniu nie zabrakło tematów społecznych. Pan Dyrektor omówił plan wyznaczenia dwóch pętli spacerowych oraz współpracę z Regionalną Dyrekcją Ochrony Środowiska w Bydgoszczy, której celem jest udostępnianie rezerwatu w sposób zrównoważony i bez szkody dla jego zasobów przyrodniczych.
Dyrektor przedstawił również informacje dotyczące bezpieczeństwa. W 2025 roku na terenach leśnych wokół Torunia odnotowano 37 pożarów, a straty oszacowano na 652 785,90 zł. Omówił system ochrony przeciwpożarowej: 12 dostrzegalni pożarowych, 4 samochody patrolowe, 71 punktów czerpania wody, 4 punkty alarmowo-dyspozycyjne oraz 4 samoloty gaśnicze, w tym śmigłowiec.
Na zakończenie Włodzimierz Pamfil przedstawił obszary bieżącej współpracy m.in. z Miejskim Zarządem Dróg, Miejską Pracownią Urbanistyczną oraz Wydziałem Środowiska i Ekologii. Zadeklarował otwartość na dalszą współpracę z Radą Miasta Torunia, samorządem i służbami.
Wystąpienie Dyrektora RDLP w Toruniu pokazało, że lasy wokół Torunia są przestrzenią, w której spotykają się różne potrzeby: ochrona przyrody, rekreacja, edukacja, bezpieczeństwo, gospodarka, retencja wody i adaptacja do zmian klimatu. Szczególnie ten ostatni obszar będzie w kolejnych latach jednym z najważniejszych zadań leśników. To od skutecznej adaptacji zależy odporność lasów na susze, wichury, pożary, choroby i gradacje owadów — a tym samym ich przyszłość jako dobra wspólnego mieszkańców regionu.
