Asset Publisher
Kalendarium
1796-1802
Najstarsza inskrypcja o lesie z cisem jako rozdzielnie napisana nazwa "Zisch Busch". Równie wymowne jest kartograficzne usytuowanie tego leśnego uroczyska pośród rozległych mokradeł.
1829
J.von Pannewitz w książce o lasach w Zachodnich Prusach wymienił stanowisko cisów w Wierzch-lesie wzmiankując, że od kilku lat zostało otoczone ścisłą ochroną "aby ten rzadki i piękny gatunek drzewa nie zaginął". We wcześniejszych ręko-piśmiennych dokumentach jest zapis o "Ziesbusch" (1826), a z roku 1827 o "Eibenhorst".
1848
C. J. von Klinggraeff w "Flora von Preussen" wymienił las z cisem w Wierzchlesie.
1873
K. A. Bail opublikował rozmiary drzewiastych egzemplarzy cisa, zwrócił uwagę na ich odnawianie, podał kilka towarzyszących roślin, a podkreślił, że teren ten jest miejscem spotkań okolicznych mieszkańców, istnieją drogi, drewniane pomieszczenie i strzelnica.
1889
R. Schütte wymienił cisy o 12 m wysokości i 90 cm średnicy, wskazał na znaczny udział tego gatunku w dolnej warstwie drzew. Wzmiankował, że nadleśniczy H. Bock (fot. 30) nadał temu stanowisku (o pow. 18,5 ha) parkowy wygląd.
1892
H. Conwentz w książce o cisach (z podtytułem o wymierającym drzewie leśnym) w Zachodnich Prusach (Westpreussen) opublikował najpełniejszy opis lasu z cisem w Wierzchlesie oraz przypomniał wiele wcześniejszych informacji. Publikacja wprowadziła wiadomość do naukowego piśmiennictwa oraz stała się początkiem zainteresowania nauki tym lasem.
1900
H. Conwentz publikując w urzędowym pruskim wydawnictwie (Forstbotanisches Merkbuch) podstawowe informacje o występowaniu cisa stworzył prawną podstawę jego ochrony na pow. 18,48 ha. Wymienił dwie wersje nazwy: Ziesbusch i Cisbusch, dla obu wskazując na polską nazwę cisa.
1904
W Berlinie, w wydanej przez H. Conwentz'a książce o zagrożeniach i propozycjach zachowania pomników przyrody, autor zamieścił wiadomość o cisach w Wierzchlesie.
1920
Polskie władze zarządzają ochronę prawną lasu z cisem w Wierzchlesie ustanawiając rezerwat ścisły (w czasach zaboru pruskiego był rezerwatem częściowym).
1926
A. Wodziczko las z cisem w Wierzchlesie nazwał „Cisy Staropolskie w Borach Tucholskich”.
1926
L. Wyczólkowski pierwszy raz odwiedził rezerwat. Wielokrotnie tam przebywał w latach 1930-1934.
1930-1931
Budowa linii kolejowej Bydgoszcz-Gdynia (magistrala węglowa) biegnąca okazałym nasypem przez tereny mokradłowe niedaleko stanowiska cisów.
1933
Pierwsza opublikowana wzmianka (A. Paszewski) o analizie pyłkowej w rezerwacie, wykonana przez A. Pawlińską w Zakładzie prof. A. Wodziczki na Uniwersytecie Poznańskim.
1934-1936
Grodzenie rezerwatu przez Instytut Badawczy Lasów Państwowych.
1950-1960
Liczne prace badawcze w ramach projektowanej monografii o rezerwacie, Takie opracowanie nie powstało.
1956
Rezerwat "Cisy Staropolskie im. L. Wyczółkow- skiego" na pow. 80,90 ha; obszar leśno-ląkowy 36,69 ha, przylegające jezioro Mukrz 44,21 ha. (Monitor Polski z dnia 16.VII.1956, poz. 719 opublikował zarządzenie Ministra Leśnictwa z dnia 18. VI. tego roku w sprawie uznania za rezerwat przyrody).
1978
Zmiana powierzchni rezerwatu do 85,73 ha (Monitor Polski z dnia 26. IV. 1978, poz. 53, zarządzenie Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z da 10.IV. tego roku, zmieniające zarządzenie w sprawie uznania za rezerwat przy-rody).
1990-1991
Spałowanie przez jelenie znacznej liczby cisów z powodu fatalnego stanu ogrodzenia. Do dzisiaj pozostały ślady tej formy żerowania.
1996
W planie ochrony rezerwatu (do 2015 r.) zwiększo-no powierzchnię rezerwatu do 89,63 ha (36,69 ha ochrona ścisła) oraz wyznaczono strefę ochronną (otulinę) o powierzchni 20,95 ha.
2005
W ramach realizacji projektu "Ochrona puli geno- wej naturalnej populacji cisa na terenie Nadleśnictwa Zamrzenica w Borach Tucholskich" dokończono wykonanie nowego ogrodzenia całego rezerwatu. Na terenie rezerwatu założono pięć powierzchni kontrolnych a na torfowisku nieleśnym zbudowano okazałą kładkę (fot. 31).
2007
Zwiększenie powierzchni rezerwatu do 116,9 ha oraz utworzenie nowej otuliny o powierzchni 12,0 ha.
2010
Kolejna inwentaryzacja drzew cisa połączona z wy- konaniem szczegółowej mapy topograficznej rezerwatu wykazała dalszy spadek liczebności do poziomu 2837 żywych i 408 suchych drzew cisa.
2011
Wystąpił wzmożony urodzaj siewek cisa rezerwacie i po uzyskaniu stosownych decyzji, od marca do końca września, pozyskano łącznie 115 tys. siewek z przeznaczeniem do realizacji ,Progra-mu ochrony i restytucji cisa pospolitego Taxus baccata L."
2013
Uroczystość posadzenia „Debów Katyrnskich".
2019
Spałowanie przez jelenie znacznej liczby cisów, budowa nowego ogrodzenie połączona z podwyższeniem istniejącego.
Tekst: Kazimierz Tobolski,
Projekt: Ochrona przyrody oraz ukierunkowanie ruchu turystycznego na obszarach cennych przyrodniczo
na terenie Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Toruniu
Asset Publisher
O lasach wokół Torunia podczas sesji Rady Miasta Torunia
O lasach wokół Torunia podczas sesji Rady Miasta Torunia
Znaczenie lasów położonych w otoczeniu Torunia, ich rola społeczna, przyrodnicza i gospodarcza, a także działania leśników związane z adaptacją lasów do zmian klimatu były głównymi tematami wystąpienia Dyrektora Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Toruniu, Pana Włodzimierza Pamfila, podczas sesji Rady Miasta Torunia. Pan Dyrektor wystąpił na zaproszenie Pana Łukasza Walkusza, Przewodniczącego Rady Miasta Torunia, któremu podziękował za możliwość przedstawienia radnym informacji o lasach ważnych dla mieszkańców miasta i całego regionu.
Wystąpienie odbyło się pod hasłem „Partnerstwo dla natury”. Pan Dyrektor podkreślił, że rozmowa o lasach wokół Torunia nie dotyczy wyłącznie rekreacji. To również rozmowa o bezpieczeństwie, ochronie przyrody, retencji wody, gospodarce, edukacji i przygotowaniu lasów na coraz trudniejsze warunki klimatyczne.
Pan Dyrektor przedstawił radnym dane obrazujące skalę i znaczenie lasów w sąsiedztwie miasta. Wskazał, że w odległości 10 km od Torunia znajduje się 36 346 ha lasów, co daje około 1800 m² lasu na jednego mieszkańca Torunia. Omówił także informacje, dotyczące form ochrony przyrody: 12 rezerwatów przyrody, 181 użytków ekologicznych oraz 54 pomniki przyrody. Jak zaznaczył, tak duża koncentracja cennych przyrodniczo obszarów i obiektów w pobliżu miasta wymaga odpowiedzialnego zarządzania i dobrej współpracy wielu instytucji.
Pan Włodzimierz Pamfil przypomniał również podstawowe informacje o Lasach Państwowych. Podkreślił, że są one państwową jednostką organizacyjną zarządzającą majątkiem Skarbu Państwa, a ich misją jest prowadzenie trwale zrównoważonej gospodarki leśnej. Oznacza to łączenie trzech funkcji lasu: przyrodniczej, społecznej i gospodarczej. Las ma chronić ekosystemy, służyć mieszkańcom jako miejsce wypoczynku i edukacji, a jednocześnie dostarczać odnawialnego surowca, jakim jest drewno.
Dyrektor wskazał, że Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Toruniu zarządza lasami położonymi na terenie pięciu województw, przede wszystkim województwa kujawsko-pomorskiego. W jej strukturze funkcjonuje 27 nadleśnictw. Z punktu widzenia mieszkańców Torunia szczególne znaczenie mają nadleśnictwa: Toruń, Cierpiszewo, Gniewkowo i Dobrzejewice, które odpowiadają za znaczną część działań związanych z udostępnianiem lasów, ochroną przyrody, edukacją, bezpieczeństwem i współpracą z miastem.
W wystąpieniu znalazł się także ważny wątek historyczny. Dyrektor przypomniał, że toruńska dyrekcja Lasów Państwowych ma za sobą sto lat tradycji. Została utworzona w 1925 roku, a w latach 1928–1930 powstała jej reprezentacyjna siedziba przy ul. Mickiewicza 9.
Dyrektor omówił również największe kryzysy, z którymi mierzyły się lasy regionu. Wśród nich wskazał gradację brudnicy mniszki z lat 1978–1983, kiedy w 1980 roku powierzchnia występowania szkodnika obejmowała ponad 350 tys. ha. Przypomniał także skutki nawałnicy z sierpnia 2017 roku, określanej jako huragan 100-lecia. Na terenie RDLP w Toruniu zniszczeniu uległo wówczas około 22 tys. ha lasu, a objętość powalonych i połamanych drzew wyniosła 5,3 mln m³.
Szczególnie mocno w wystąpieniu wybrzmiał temat adaptacji lasów do zmian klimatu. Dyrektor podkreślił, że dłuższe okresy suszy, wysokie temperatury, gwałtowne wichury, rosnące ryzyko pożarów oraz osłabienie odporności drzew wymagają zmiany podejścia do prowadzenia lasu. Wskazał, że leśnicy ograniczają rębnie zupełne na rzecz rębni złożonych, starają się naśladować naturalne procesy zachodzące w lesie i traktują trwałość lasu jako nadrzędny cel.
Pan Włodzimierz Pamfil omówił również znaczenie przebudowy drzewostanów, czyli zwiększania udziału gatunków liściastych, takich jak dęby, buki czy lipy. Podkreślił, że lasy bardziej zróżnicowane gatunkowo, wielopiętrowe i różnowiekowe są odporniejsze na suszę, wichury, pożary i gradacje owadów. Zwrócił także uwagę na odnowienie naturalne — drzewa wyrastające z nasion opadających bezpośrednio w lesie są często silniejsze, zdrowsze i lepiej dostosowane do lokalnych warunków.
Istotnym elementem adaptacji do zmian klimatu jest również zatrzymywanie wody w lesie. Dyrektor omówił działania prowadzone w ramach małej retencji nizinnej: budowę małych zbiorników, odtwarzanie cieków i spowalnianie odpływu wody. Wśród przykładów wskazał Stawy Przysieckie, planowaną zastawkę przy łąkach obok hotelu Rubens oraz ekspertyzę dla Strugi Łysomickiej, zleconą przez Nadleśnictwo Toruń.
Dyrektor przedstawił także dane dotyczące zasobów leśnych. Wskazał, że w ciągu trzydziestu lat od wejścia w życie ustawy o lasach zasoby drzewne na terenie RDLP w Toruniu wzrosły z 68 mln m³ do 104 mln m³, a przeciętna zasobność lasów zwiększyła się ze 172 do 253 m³ na hektar. Podkreślił, że gospodarka leśna prowadzona jest w perspektywie trwałości i ciągłości, z myślą o kolejnych pokoleniach.
W wystąpieniu nie zabrakło tematów społecznych. Pan Dyrektor omówił plan wyznaczenia dwóch pętli spacerowych oraz współpracę z Regionalną Dyrekcją Ochrony Środowiska w Bydgoszczy, której celem jest udostępnianie rezerwatu w sposób zrównoważony i bez szkody dla jego zasobów przyrodniczych.
Dyrektor przedstawił również informacje dotyczące bezpieczeństwa. W 2025 roku na terenach leśnych wokół Torunia odnotowano 37 pożarów, a straty oszacowano na 652 785,90 zł. Omówił system ochrony przeciwpożarowej: 12 dostrzegalni pożarowych, 4 samochody patrolowe, 71 punktów czerpania wody, 4 punkty alarmowo-dyspozycyjne oraz 4 samoloty gaśnicze, w tym śmigłowiec.
Na zakończenie Włodzimierz Pamfil przedstawił obszary bieżącej współpracy m.in. z Miejskim Zarządem Dróg, Miejską Pracownią Urbanistyczną oraz Wydziałem Środowiska i Ekologii. Zadeklarował otwartość na dalszą współpracę z Radą Miasta Torunia, samorządem i służbami.
Wystąpienie Dyrektora RDLP w Toruniu pokazało, że lasy wokół Torunia są przestrzenią, w której spotykają się różne potrzeby: ochrona przyrody, rekreacja, edukacja, bezpieczeństwo, gospodarka, retencja wody i adaptacja do zmian klimatu. Szczególnie ten ostatni obszar będzie w kolejnych latach jednym z najważniejszych zadań leśników. To od skutecznej adaptacji zależy odporność lasów na susze, wichury, pożary, choroby i gradacje owadów — a tym samym ich przyszłość jako dobra wspólnego mieszkańców regionu.
