Asset Publisher Asset Publisher

Kalendarium

29.10.2025 | Paweł Wandtke

1796-1802
Najstarsza inskrypcja o lesie z cisem jako rozdzielnie napisana nazwa "Zisch Busch". Równie wymowne jest kartograficzne usytuowanie tego leśnego uroczyska pośród rozległych mokradeł.

1829
J.von Pannewitz w książce o lasach w Zachodnich Prusach wymienił stanowisko cisów w Wierzch-lesie wzmiankując, że od kilku lat zostało otoczone ścisłą ochroną "aby ten rzadki i piękny gatunek drzewa nie zaginął". We wcześniejszych ręko-piśmiennych dokumentach jest zapis o "Ziesbusch" (1826), a z roku 1827 o "Eibenhorst".

1848
C. J. von Klinggraeff w "Flora von Preussen" wymienił las z cisem w Wierzchlesie.

1873
K. A. Bail opublikował rozmiary drzewiastych egzemplarzy cisa, zwrócił uwagę na ich odnawianie, podał kilka towarzyszących roślin, a podkreślił, że teren ten jest miejscem spotkań okolicznych mieszkańców, istnieją drogi, drewniane pomieszczenie i strzelnica.

1889
R. Schütte wymienił cisy o 12 m wysokości i 90 cm średnicy, wskazał na znaczny udział tego gatunku w dolnej warstwie drzew. Wzmiankował, że nadleśniczy H. Bock (fot. 30) nadał temu stanowisku (o pow. 18,5 ha) parkowy wygląd.

1892
H. Conwentz w książce o cisach (z podtytułem o wymierającym drzewie leśnym) w Zachodnich Prusach (Westpreussen) opublikował najpełniejszy opis lasu z cisem w Wierzchlesie oraz przypomniał wiele wcześniejszych informacji. Publikacja wprowadziła wiadomość do naukowego piśmiennictwa oraz stała się początkiem zainteresowania nauki tym lasem.

1900
H. Conwentz publikując w urzędowym pruskim wydawnictwie (Forstbotanisches Merkbuch) podstawowe informacje o występowaniu cisa stworzył prawną podstawę jego ochrony na pow. 18,48 ha. Wymienił dwie wersje nazwy: Ziesbusch i Cisbusch, dla obu wskazując na polską nazwę cisa.

1904
W Berlinie, w wydanej przez H. Conwentz'a książce o zagrożeniach i propozycjach zachowania pomników przyrody, autor zamieścił wiadomość o cisach w Wierzchlesie.

1920
Polskie władze zarządzają ochronę prawną lasu z cisem w Wierzchlesie ustanawiając rezerwat ścisły (w czasach zaboru pruskiego był rezerwatem częściowym).

1926
A. Wodziczko las z cisem w Wierzchlesie nazwał „Cisy Staropolskie w Borach Tucholskich”.

1926
L. Wyczólkowski pierwszy raz odwiedził rezerwat. Wielokrotnie tam przebywał w latach 1930-1934.

1930-1931
Budowa linii kolejowej Bydgoszcz-Gdynia (magistrala węglowa) biegnąca okazałym nasypem przez tereny mokradłowe niedaleko stanowiska cisów.

1933
Pierwsza opublikowana wzmianka (A. Paszewski) o analizie pyłkowej w rezerwacie, wykonana przez A. Pawlińską w Zakładzie prof. A. Wodziczki na Uniwersytecie Poznańskim.

1934-1936
Grodzenie rezerwatu przez Instytut Badawczy Lasów Państwowych.

1950-1960
Liczne prace badawcze w ramach projektowanej monografii o rezerwacie, Takie opracowanie nie powstało.

1956
Rezerwat "Cisy Staropolskie im. L. Wyczółkow- skiego" na pow. 80,90 ha; obszar leśno-ląkowy 36,69 ha, przylegające jezioro Mukrz 44,21 ha. (Monitor Polski z dnia 16.VII.1956, poz. 719 opublikował zarządzenie Ministra Leśnictwa z dnia 18. VI. tego roku w sprawie uznania za rezerwat przyrody).

1978
Zmiana powierzchni rezerwatu do 85,73 ha (Monitor Polski z dnia 26. IV. 1978, poz. 53, zarządzenie Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z da 10.IV. tego roku, zmieniające zarządzenie w sprawie uznania za rezerwat przy-rody).

1990-1991
Spałowanie przez jelenie znacznej liczby cisów z powodu fatalnego stanu ogrodzenia. Do dzisiaj pozostały ślady tej formy żerowania.

1996
W planie ochrony rezerwatu (do 2015 r.) zwiększo-no powierzchnię rezerwatu do 89,63 ha (36,69 ha ochrona ścisła) oraz wyznaczono strefę ochronną (otulinę) o powierzchni 20,95 ha.

2005
W ramach realizacji projektu "Ochrona puli geno- wej naturalnej populacji cisa na terenie Nadleśnictwa Zamrzenica w Borach Tucholskich" dokończono wykonanie nowego ogrodzenia całego rezerwatu. Na terenie rezerwatu założono pięć powierzchni kontrolnych a na torfowisku nieleśnym zbudowano okazałą kładkę (fot. 31).

2007
Zwiększenie powierzchni rezerwatu do 116,9 ha oraz utworzenie nowej otuliny o powierzchni 12,0 ha.

2010
Kolejna inwentaryzacja drzew cisa połączona z wy- konaniem szczegółowej mapy topograficznej rezerwatu wykazała dalszy spadek liczebności do poziomu 2837 żywych i 408 suchych drzew cisa.

2011
Wystąpił wzmożony urodzaj siewek cisa rezerwacie i po uzyskaniu stosownych decyzji, od marca do końca września, pozyskano łącznie 115 tys. siewek z przeznaczeniem do realizacji ,Progra-mu ochrony i restytucji cisa pospolitego Taxus baccata L."

2013
Uroczystość posadzenia „Debów Katyrnskich".

2019

Spałowanie przez jelenie znacznej liczby cisów, budowa nowego ogrodzenie połączona z podwyższeniem istniejącego.

Tekst: Kazimierz Tobolski,

Projekt: Ochrona przyrody oraz ukierunkowanie ruchu turystycznego na obszarach cennych przyrodniczo
na terenie Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Toruniu

Asset Publisher Asset Publisher

Zurück

Leśnicy inwestują miliony w walkę z suszą

08.09.2025 | Źródło: DGLP

Fot. Krzysztof Ptak

Kryzys wodny w Europie, dekada suszy hydrologicznej, pożary lasów i rekordowo niskie stany wód w rzekach — to rzeczywistość, do której, niestety, musimy się przyzwyczajać. W tych warunkach cierpią także lasy, które w normalnych okolicznościach pełnią rolę naturalnych gąbek: zatrzymują i magazynują wodę.

5 cm Wisły – w Warszawie pada niechlubny rekord

Na stacji hydrologicznej Warszawa-Bulwary od końca sierpnia utrzymuje się najniższy stan wody w historii pomiarów — aktualnie to zaledwie 5 cm! To spadek o 1 cm względem wcześniejszego niechlubnego rekordu. W skali kraju aż 19 stacji IMGW odnotowuje obecnie bardzo niski poziom rzek.

Działania Lasów Państwowych

Lasy Państwowe od lat dostrzegają narastające zagrożenie i prowadzą projekty, których celem jest zatrzymanie wody w lesie, poprawa bilansu wodnego i adaptacja do zmian klimatu. To inwestycje liczone w milionach złotych.

„Lasy dla mokradeł” (2024–2029)

Największy i najnowszy z projektów to „Lasy dla mokradeł”, realizowany przez Centrum Koordynacji Projektów Środowiskowych (CKPŚ) wraz z partnerami: Uniwersytetem Przyrodniczym w Poznaniu, Uniwersytetem im. Adama Mickiewicza oraz Centrum Ochrony Mokradeł.

• Zakres: co najmniej 10 450 ha bagien, torfowisk i innych terenów podmokłych czyli obszar porównywalny z Białymstokiem – zarówno na obszarach Natura 2000, jak i poza nimi.

• Cel: przywracanie i utrzymanie funkcji mokradeł (przywrócenie dawnych. Naturalnych stosunków wodnych, ograniczanie gatunków obcych i ekspansywnych, budowa niewielkich progów i zastawek, właściwe nasadzenia, koszenie i usuwanie nadmiaru biomasy, ochrona cennych siedlisk).

• Budżet: 117 647 058 zł, w tym 100 000 000 zł dofinansowania z UE.

To jeden z największych tego typu projektów w Europie. Torfowiska to jedne z największych naturalnych magazynów węgla. Przechowują go więcej niż wszystkie lasy świata razem wzięte. Ich degradacja oznacza emisje gazów cieplarnianych i nasilenie globalnego ocieplenia. Równie ważna jest rola mokradeł w gospodarce wodnej: działają jak gąbki i zatrzymują wodę w czasie opadów i oddają ją powoli w okresach suszy, stabilizując poziom wód gruntowych i zmniejszając ryzyko powodzi.

– Zmiana klimatu i kryzys różnorodności biologicznej wymagają przestawienia priorytetów. Dziś wiemy, że osuszanie mokradeł, realizowane w Polsce na wielką skalę od ponad stu lat, było błędem. Jesteśmy w momencie przełomowym, gdy Lasy Państwowe decydują się na przebudowę, a nawet likwidację dawnej infrastruktury melioracyjnej - po to, by zatrzymać więcej węgla w glebie i wody w krajobrazie, zaadoptować się do ocieplającego się klimatu i uratować ginące gatunki. A w efekcie zyskają również lasy gospodarcze, dla których śródleśne mokradła są najlepszymi "klimatyzatorami". Cieszę się, że możemy działać razem - dla przyrody, klimatu i zrównoważonej gospodarki – mówi dr hab. Wiktor Kotowski, prof. UW, członek Zarządu Centrum Ochrony Mokradeł.

Szacuje się, że w Polsce jest ok. 4,4 mln ha mokradeł, z czego torfowiska zajmują ok. 30%. Lasy Państwowe zarządzają blisko jedną czwartą tej powierzchni, traktując ich ochronę w poważny i odpowiedzialny sposób.

– W ramach programów Małej Retencji Górskiej i Małej Retencji Nizinnej zbudowaliśmy już 9645 obiektów piętrzących wodę lub spowalniających jej odpływ takich jak: zbiorniki retencyjne, przepusty, zastawki, brody, zabezpieczenia zboczy, przepławki dla ryb – które pozwalają zatrzymać ponad 47 milionów metrów sześciennych wody w polskich lasach. To naprawdę ogromna ilość wody, gdyby to spróbować zobrazować, to jest niemal 50 Stadionów Narodowych wypełnionych wodą od murawy aż po dach. Wody, która wystarczyłaby do codziennego użytku mieszkańcom dużego miasta takiego jak Lublin na 4 lata – mówi Anna Choszcz- Sendrowska rzeczniczka prasowa Lasów Państwowych – Ale to nie koniec! Budujemy dalej. W ciągu najbliższych 3 lat powstanie w sumie 1658 sztuk takich obiektów. Które zretencjonują prawie 7,5 miliona ( 7 423 200 m3) wody, czyli kolejne niemal 8 stadionów. – dodaje.

Retencja — 20 lat doświadczeń i nowe edycje do 2028 r.

Nowe edycje 2024–2028:

Adaptacja do zmian klimatu na terenach nizinnych - MRN3

o ok. 1030 obiektów i zadań; retencja ok. 5,7 mln m³;
wartość: ok. 511,6 mln zł, z czego ponad 323 mln zł dofinansowania UE.

Adaptacja do zmian klimatu na terenach górskich - MRG3

działania w lasach górskich: budowa/odbudowa zbiorników i urządzeń hydrotechnicznych, zabezpieczenia przeciwerozyjne, odtwarzanie geometrii koryt;
cel: adaptacja ekosystemów górskich do zmian klimatu i ograniczenie erozji.

Oba projekty są naturalną kontynuacją działań prowadzonych od ponad 20 lat. Dzięki nim powstają tysiące obiektów hydrotechnicznych, które realnie poprawiają bilans wodny w lasach i zwiększają ich odporność na suszę.

Zobacz i posłuchaj

• „Bagna mają moc” — wywiady Anny Bednarczuk (CKPŚ) z prof. Bogdanem Chojnickim i prof. Mariuszem Lamentowiczem (UAM) — playlista YouTube Lasów Państwowych

Rolki z Facebooka Lasów Państwowych:

Rzeczniczka LP o programach małej retencji. https://www.facebook.com/reel/24488171284125742

Jak torfowce gromadzą węgiel i wodę? https://www.facebook.com/reel/700024219763931

Czy wiesz, ile wody jest w lesie? https://www.facebook.com/reel/1077423317433756

• Echa Leśne TV – Oblicza Lasów:

Mała retencja. Jak radzimy sobie z suszą w lesie?