Asset Publisher Asset Publisher

Abiotyczne środowisko rezerwatu

Zarówno na obszarze rezerwatu, jak i w jego otoczeniu, występują osady wieku czwarto- rzędowego, plejstoceńskie i holoceńskie. Mają one grubość około 35 m i leżą na znacznie starszych mioceńskich piaskach i mułkach z przewarstwieniami węgla brunatnego.

Osady plejstoceńskie to gliny lodowcowe oraz piaski i mułki, które pozostawiły wody pochodzące topniejącego lądolodu. Te z nich, które występują powierzchni terenu, są związane z pobytem ostatniego lądolodu Wisły (północnopolskiego) w jego fazie poznańskiej, około 18 tys. lat temu. Lądolód ten pokrył cały teren nierówną warstwą osadów, gdzie lód wypełniał najgłębsze obniżenia, powstały później jeziora (wytopiskowe), a wśród nich jezioro Mukrz. Wypełnienie lodem chroniło przed zasypaniem obniżeń piaskami wodnolodowcowymi sandrowymi, dlatego niecka współczesnego jeziora Mukrz oraz kilku kopalnych jezior wokół Wierzchlasu wyścielone są glinami, przykrytymi zazwyczaj kilkumetrową warstwą piasków różnoziarnistych. W lodzie wypełniającym obniżenie występowały szczeliny i zagłebienia, które po zalaniu wodą stawały się jeziorami lodowymi. Osady tych jezior (piaski i mułki) tworzą obecnie wydłużone i nieregularne pagórki tzw. kemy. Na jednym z nich, położonym w rezerwacie, rosną cisy.

Jeszcze pod koniec plejstocenu, klimatu zimnego, na obszarach piaszczystych miały miejsce procesy eoliczne. Silne, zachodnie i północno-zachodnie wiatry porywały drobny piasek, który następnie osadzały w wydmach i pokrywach. Wydmy i pokrywy eoliczne występują pospolicie na terenach leśnych wokół Wierzchlasu. Procesy eoliczne zamarły wraz z zarośnięciem powierzchni terenu, prawdopodobnie prawdopodobnie jeszcze w plejstocenie. W jeziorach osadzały się: kreda jeziorna oraz gytie wapienne organiczne. Procesy te trwały do holocenu, który rozpoczął się około 10 tys. lat temu. W holocenie na skutek naturalnego obniżenia się poziomu wód gruntowych oraz wypełnienia osadami nastąpił zanik szeregu jezior i powstanie torfowisk.

Procesy geologiczne oraz zmiany rzeźby terenu w rejonie rezerwatu trwają nadal. Są nimi: dalsza akumulacja osadów w jeziorze Mukrz prawdopodobnie bardziej intensywna niż niegdyś oraz wietrzenie torfu. Zachodzi ono szczególnie torfowisku leśnym wewnątrz rezerwatu, porośniętym drzewostanem olchowym dawnych użytków zielonych, obecnie odłogowanych, bądź też zamienianych na pola uprawne. Przyczynami tych procesów jest gospodarka człowieka, a szczególnie odwodnienie poprzez meliorację. Na terenie dzisiejszej otuliny oraz na torfowisku nieleśnym wewnątrz rezerwatu, można zaobserwować spontaniczną regenerację torfowisk.


Tekst: Jarosław Pająkowski, Leszek Jurys

 

Projekt: Ochrona przyrody oraz ukierunkowanie ruchu turystycznego na obszarach cennych przyrodniczo
na terenie Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Toruniu

 


Asset Publisher Asset Publisher

Zurück

O lasach wokół Torunia podczas sesji Rady Miasta Torunia

O lasach wokół Torunia podczas sesji Rady Miasta Torunia

Znaczenie lasów położonych w otoczeniu Torunia, ich rola społeczna, przyrodnicza i gospodarcza, a także działania leśników związane z adaptacją lasów do zmian klimatu były głównymi tematami wystąpienia Dyrektora Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Toruniu, Pana Włodzimierza Pamfila, podczas sesji Rady Miasta Torunia. Pan Dyrektor wystąpił na zaproszenie Pana Łukasza Walkusza, Przewodniczącego Rady Miasta Torunia, któremu podziękował za możliwość przedstawienia radnym informacji o lasach ważnych dla mieszkańców miasta i całego regionu.

Wystąpienie odbyło się pod hasłem „Partnerstwo dla natury”. Pan Dyrektor podkreślił, że rozmowa o lasach wokół Torunia nie dotyczy wyłącznie rekreacji. To również rozmowa o bezpieczeństwie, ochronie przyrody, retencji wody, gospodarce, edukacji i przygotowaniu lasów na coraz trudniejsze warunki klimatyczne.

Pan Dyrektor przedstawił radnym dane obrazujące skalę i znaczenie lasów w sąsiedztwie miasta. Wskazał, że w odległości 10 km od Torunia znajduje się 36 346 ha lasów, co daje około 1800 m² lasu na jednego mieszkańca Torunia. Omówił także informacje, dotyczące form ochrony przyrody: 12 rezerwatów przyrody, 181 użytków ekologicznych oraz 54 pomniki przyrody. Jak zaznaczył, tak duża koncentracja cennych przyrodniczo obszarów i obiektów w pobliżu miasta wymaga odpowiedzialnego zarządzania i dobrej współpracy wielu instytucji.

Pan Włodzimierz Pamfil przypomniał również podstawowe informacje o Lasach Państwowych. Podkreślił, że są one państwową jednostką organizacyjną zarządzającą majątkiem Skarbu Państwa, a ich misją jest prowadzenie trwale zrównoważonej gospodarki leśnej. Oznacza to łączenie trzech funkcji lasu: przyrodniczej, społecznej i gospodarczej. Las ma chronić ekosystemy, służyć mieszkańcom jako miejsce wypoczynku i edukacji, a jednocześnie dostarczać odnawialnego surowca, jakim jest drewno.

Dyrektor wskazał, że Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Toruniu zarządza lasami położonymi na terenie pięciu województw, przede wszystkim województwa kujawsko-pomorskiego. W jej strukturze funkcjonuje 27 nadleśnictw. Z punktu widzenia mieszkańców Torunia szczególne znaczenie mają nadleśnictwa: Toruń, Cierpiszewo, Gniewkowo i Dobrzejewice, które odpowiadają za znaczną część działań związanych z udostępnianiem lasów, ochroną przyrody, edukacją, bezpieczeństwem i współpracą z miastem.

W wystąpieniu znalazł się także ważny wątek historyczny. Dyrektor przypomniał, że toruńska dyrekcja Lasów Państwowych ma za sobą sto lat tradycji. Została utworzona w 1925 roku, a w latach 1928–1930 powstała jej reprezentacyjna siedziba przy ul. Mickiewicza 9.

Dyrektor omówił również największe kryzysy, z którymi mierzyły się lasy regionu. Wśród nich wskazał gradację brudnicy mniszki z lat 1978–1983, kiedy w 1980 roku powierzchnia występowania szkodnika obejmowała ponad 350 tys. ha. Przypomniał także skutki nawałnicy z sierpnia 2017 roku, określanej jako huragan 100-lecia. Na terenie RDLP w Toruniu zniszczeniu uległo wówczas około 22 tys. ha lasu, a objętość powalonych i połamanych drzew wyniosła 5,3 mln m³.

Szczególnie mocno w wystąpieniu wybrzmiał temat adaptacji lasów do zmian klimatu. Dyrektor podkreślił, że dłuższe okresy suszy, wysokie temperatury, gwałtowne wichury, rosnące ryzyko pożarów oraz osłabienie odporności drzew wymagają zmiany podejścia do prowadzenia lasu. Wskazał, że leśnicy ograniczają rębnie zupełne na rzecz rębni złożonych, starają się naśladować naturalne procesy zachodzące w lesie i traktują trwałość lasu jako nadrzędny cel.

Pan Włodzimierz Pamfil omówił również znaczenie przebudowy drzewostanów, czyli zwiększania udziału gatunków liściastych, takich jak dęby, buki czy lipy. Podkreślił, że lasy bardziej zróżnicowane gatunkowo, wielopiętrowe i różnowiekowe są odporniejsze na suszę, wichury, pożary i gradacje owadów. Zwrócił także uwagę na odnowienie naturalne — drzewa wyrastające z nasion opadających bezpośrednio w lesie są często silniejsze, zdrowsze i lepiej dostosowane do lokalnych warunków.

Istotnym elementem adaptacji do zmian klimatu jest również zatrzymywanie wody w lesie. Dyrektor omówił działania prowadzone w ramach małej retencji nizinnej: budowę małych zbiorników, odtwarzanie cieków i spowalnianie odpływu wody. Wśród przykładów wskazał Stawy Przysieckie, planowaną zastawkę przy łąkach obok hotelu Rubens oraz ekspertyzę dla Strugi Łysomickiej, zleconą przez Nadleśnictwo Toruń.

Dyrektor przedstawił także dane dotyczące zasobów leśnych. Wskazał, że w ciągu trzydziestu lat od wejścia w życie ustawy o lasach zasoby drzewne na terenie RDLP w Toruniu wzrosły z 68 mln m³ do 104 mln m³, a przeciętna zasobność lasów zwiększyła się ze 172 do 253 m³ na hektar. Podkreślił, że gospodarka leśna prowadzona jest w perspektywie trwałości i ciągłości, z myślą o kolejnych pokoleniach.

W wystąpieniu nie zabrakło tematów społecznych. Pan Dyrektor omówił plan wyznaczenia dwóch pętli spacerowych oraz współpracę z Regionalną Dyrekcją Ochrony Środowiska w Bydgoszczy, której celem jest udostępnianie rezerwatu w sposób zrównoważony i bez szkody dla jego zasobów przyrodniczych.

Dyrektor przedstawił również informacje dotyczące bezpieczeństwa. W 2025 roku na terenach leśnych wokół Torunia odnotowano 37 pożarów, a straty oszacowano na 652 785,90 zł. Omówił system ochrony przeciwpożarowej: 12 dostrzegalni pożarowych, 4 samochody patrolowe, 71 punktów czerpania wody, 4 punkty alarmowo-dyspozycyjne oraz 4 samoloty gaśnicze, w tym śmigłowiec.

Na zakończenie Włodzimierz Pamfil przedstawił obszary bieżącej współpracy m.in. z Miejskim Zarządem Dróg, Miejską Pracownią Urbanistyczną oraz Wydziałem Środowiska i Ekologii. Zadeklarował otwartość na dalszą współpracę z Radą Miasta Torunia, samorządem i służbami.

Wystąpienie Dyrektora RDLP w Toruniu pokazało, że lasy wokół Torunia są przestrzenią, w której spotykają się różne potrzeby: ochrona przyrody, rekreacja, edukacja, bezpieczeństwo, gospodarka, retencja wody i adaptacja do zmian klimatu. Szczególnie ten ostatni obszar będzie w kolejnych latach jednym z najważniejszych zadań leśników. To od skutecznej adaptacji zależy odporność lasów na susze, wichury, pożary, choroby i gradacje owadów — a tym samym ich przyszłość jako dobra wspólnego mieszkańców regionu.