Asset Publisher
Abiotyczne środowisko rezerwatu
Zarówno na obszarze rezerwatu, jak i w jego otoczeniu, występują osady wieku czwarto- rzędowego, plejstoceńskie i holoceńskie. Mają one grubość około 35 m i leżą na znacznie starszych mioceńskich piaskach i mułkach z przewarstwieniami węgla brunatnego.
Osady plejstoceńskie to gliny lodowcowe oraz piaski i mułki, które pozostawiły wody pochodzące topniejącego lądolodu. Te z nich, które występują powierzchni terenu, są związane z pobytem ostatniego lądolodu Wisły (północnopolskiego) w jego fazie poznańskiej, około 18 tys. lat temu. Lądolód ten pokrył cały teren nierówną warstwą osadów, gdzie lód wypełniał najgłębsze obniżenia, powstały później jeziora (wytopiskowe), a wśród nich jezioro Mukrz. Wypełnienie lodem chroniło przed zasypaniem obniżeń piaskami wodnolodowcowymi sandrowymi, dlatego niecka współczesnego jeziora Mukrz oraz kilku kopalnych jezior wokół Wierzchlasu wyścielone są glinami, przykrytymi zazwyczaj kilkumetrową warstwą piasków różnoziarnistych. W lodzie wypełniającym obniżenie występowały szczeliny i zagłebienia, które po zalaniu wodą stawały się jeziorami lodowymi. Osady tych jezior (piaski i mułki) tworzą obecnie wydłużone i nieregularne pagórki tzw. kemy. Na jednym z nich, położonym w rezerwacie, rosną cisy.
Jeszcze pod koniec plejstocenu, klimatu zimnego, na obszarach piaszczystych miały miejsce procesy eoliczne. Silne, zachodnie i północno-zachodnie wiatry porywały drobny piasek, który następnie osadzały w wydmach i pokrywach. Wydmy i pokrywy eoliczne występują pospolicie na terenach leśnych wokół Wierzchlasu. Procesy eoliczne zamarły wraz z zarośnięciem powierzchni terenu, prawdopodobnie prawdopodobnie jeszcze w plejstocenie. W jeziorach osadzały się: kreda jeziorna oraz gytie wapienne organiczne. Procesy te trwały do holocenu, który rozpoczął się około 10 tys. lat temu. W holocenie na skutek naturalnego obniżenia się poziomu wód gruntowych oraz wypełnienia osadami nastąpił zanik szeregu jezior i powstanie torfowisk.
Procesy geologiczne oraz zmiany rzeźby terenu w rejonie rezerwatu trwają nadal. Są nimi: dalsza akumulacja osadów w jeziorze Mukrz prawdopodobnie bardziej intensywna niż niegdyś oraz wietrzenie torfu. Zachodzi ono szczególnie torfowisku leśnym wewnątrz rezerwatu, porośniętym drzewostanem olchowym dawnych użytków zielonych, obecnie odłogowanych, bądź też zamienianych na pola uprawne. Przyczynami tych procesów jest gospodarka człowieka, a szczególnie odwodnienie poprzez meliorację. Na terenie dzisiejszej otuliny oraz na torfowisku nieleśnym wewnątrz rezerwatu, można zaobserwować spontaniczną regenerację torfowisk.
Tekst: Jarosław Pająkowski, Leszek Jurys
Projekt: Ochrona przyrody oraz ukierunkowanie ruchu turystycznego na obszarach cennych przyrodniczo
na terenie Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Toruniu
Asset Publisher
Dzień Ziemi 2026: nasza moc dla lasów i planety
Dzień Ziemi 2026: nasza moc dla lasów i planety
22 kwietnia obchodzimy Dzień Ziemi, w tym roku pod hasłem „Our Power, Our Planet – nasza moc, nasza planeta”. To święto wspólnej odpowiedzialności za środowisko i dowód, że codzienne działania – także leśników – realnie wpływają na przyszłość Ziemi.
Początkowo Dzień Ziemi był oddolną inicjatywą. 22 kwietnia 1970 r. 20 mln Amerykanów - wówczas 10 proc. populacji Stanów Zjednoczonych - wyszło na ulice, aby zaprotestować przeciwko ignorancji środowiskowej i domagać się nowej drogi dla planety.
Dzień Ziemi – skąd się wziął ten dzień?
Ten dzień uznawany jest za jedno z największych wydarzeń obywatelskich na świecie. Rozpoczął falę działań, w tym przyjęcie przełomowych na tamten moment przepisów dotyczących ochrony środowiska w USA. W odpowiedzi na to wydarzenie powstały ustawy o czystym powietrzu, czystej wodzie i zagrożonych gatunkach. Powołano także Agencję Ochrony Środowiska (EPA). Później wiele krajów przyjęło podobne przepisy.
Nieco wcześniej, na konferencji UNESCO w 1969 r. wystąpił John McConnel z ideą obchodzonego na całym świecie Dnia Ziemi. Ideę poparł sekretarz generalny ONZ, U Thant. 26 lutego 1971 r. podpisał proklamację, w której wyznaczył równonoc wiosenną jako moment, w którym Narody Zjednoczone obchodzą Dzień Ziemi - 20 albo 21 marca. W 2009 r. Zgromadzenie Ogólne ONZ ustanowiło nową datę - 22 kwietnia.
Hasło Dnia Ziemi 2026: „Our Power, Our Planet”
Tegoroczne hasło Dnia Ziemi – „Our Power, Our Planet” (nasza moc, nasza planeta) – podkreśla, że prawdziwa zmiana rodzi się z siły wspólnoty, codziennych decyzji i odpowiedzialnego zarządzania zasobami przyrody. Organizatorzy zwracają uwagę, że ochrona klimatu, lasów, wody i bioróżnorodności nie zależy wyłącznie od globalnych decyzji, lecz od działań podejmowanych lokalnie.
Lasy Państwowe a przesłanie Dnia Ziemi
Idee Dnia Ziemi od lat znajdują odzwierciedlenie w pracy leśników. Zrównoważona gospodarka leśna opiera się na zasadzie odnawialności lasów, ochrony różnorodności biologicznej i odpowiedzialności międzypokoleniowej, co bezpośrednio wpisuje się w przesłanie „Naszej mocy dla planety”.
Wiele z naszych działań ma bezpośredni wpływ na ograniczenie skutków zmian klimatu w Polsce – zarówno pod kątem adaptacji lasów, jak i zatrzymywania wody w lesie czy ochrony przeciwpożarowej. Zmieniający się klimat wpływa na wszystkie komponenty lasu i leśnicy wychodzą naprzeciw oczekiwaniom przyrodniczym, społecznym i produkcyjnym w świetle zachodzących zmian.
Efektem prac realizowanych w ramach trwale zrównoważonej gospodarki leśnej jest wzrost udziału powierzchni lasów od 1945 r. z 21 proc. do 29,6 proc. Sadzonki, służące do odnowienia lasów, powstają w szkółkach prowadzonych przez nadleśnictwa. Co roku rośnie tam ok. 700 mln sadzonek w 360 szkółkach. Około 500 mln z tej puli jest sadzonych na gruntach zarządzanych przez Lasy Państwowe.
Co ważne, zmieniany jest także skład gatunkowy lasów, czyli są one przebudowywane zgodnie z siedliskiem. Leśnicy, myśląc perspektywicznie, biorą pod uwagę prognozy naukowców dotyczące zmian, jakie zajdą w środowisku w ciągu kilkudziesięciu najbliższych lat.
Lasy mają coraz bardziej zróżnicowaną strukturę wiekową i gatunkową. Według danych GUS obecnie drzew liściastych w polskich lasach jest ok. 31 proc. W 1945 r. było ich zaledwie 13 proc., natomiast drzew gatunków iglastych było 87 proc. Wśród sadzonek obecnie niemal 60 proc. stanowią gatunki liściaste. Udział sosny od lat 50. ubiegłego wieku spada na rzecz wzrostu m.in. dębu.
Dzień Ziemi – co możesz zrobić
Dzień Ziemi to dobry moment, by przypomnieć sobie, że nawet drobne codzienne decyzje mają znaczenie. EarthDay.org zachęca do działań prostych, lecz realnie wpływających na środowisko:
- ograniczaj zużycie plastiku - wybieraj torby i butelki wielorazowe,
- oszczędzaj energię i wodę – wyłączaj światło, skracaj czas kąpieli,
- wybieraj transport zbiorowy zamiast samochodu, a najlepiej poruszaj się pieszo lub rowerem,
- sadź drzewa i rośliny przyjazne zapylaczom lub dbaj o zieleń wokół siebie,
- sprzątaj swoje otoczenie – las, park lub najbliższą okolicę,
- ogranicz marnowanie żywności i wybieraj produkty lokalne,
- ucz się i dziel wiedzą o ochronie środowiska z innymi.
Jak podkreślają organizatorzy Dnia Ziemi, małe działania podejmowane wspólnie mają wielką moc – a troska o planetę nie kończy się jednego dnia w roku.
